Denken, durven, doen

Het gebeurde dat ik op de autosnelweg voorbijgestoken werd door een bestelwagen. Toen hij voor me kwam rijden viel mijn oog op de reclameslogan die erop geschilderd was: denken, durven, doen. Ik vond het niet slecht gevonden en het klinkt goed. Maar algauw kreeg een andere gedachte de bovenhand. Is dat niet de slogan voor de macho kant van onze samenleving. De mondige mens. De verstandige. Hij/zij die het maakt in het leven. Die weet vooruit te komen.

Denken, durven, doen: drie werkwoorden die gaan over actie. Actie van ons intellect, onze wil, ons handelen. Werkwoorden kunnen echter omslaan in mateloosheid. Uiteraard is denken belangrijk. Alleen: niet alles wat ik denk is per definitie correct, mijn gedachten zijn niet per se de waarheid. Ik heb het gesprek met anderen nodig. Mijn ideeën moeten getoetst worden. Zoniet dreig ik in een waanwereld terecht te komen. Ik duld dan niet langer tegenspraak. Zoals ik het denk, zo is het ook. Dit is de mateloosheid die het eigen denken voor onfeilbaar houd.

Durven is belangrijk. Niet bang in een hoekje blijven zitten. Maar niet alles wat ik onderneem is ook wenselijk, misschien niet eens geoorloofd. Natuurlijk moet een mens initiatieven nemen, plannen maken. Maar even belangrijk is dat we rekening houden met het grotere geheel waarin we leven. Dat we ons bewust zijn van de consequenties van onze plannen en projecten. Wij hebben met ons technisch kennen en kunnen een fantastische know how ontwikkeld die ons de wereld in handen speelt als een werktuig. Maar er zijn grenzen aan die menselijke ondernemingsdrang. Niet alles wat kan, is daarom ook goed of geoorloofd.

Ook ons doen heeft zijn belang. Je kan niet blijven wikken en wegen. Er komt een moment dat je tot de actie overgaat. Problemen dienen opgelost, obstakels overwonnen, moeilijkheden uit de weg geruimd. Je moet vooruit. Maar het is goed af en toe even achterom te kijken of we geen puinhoop achterlaten. Ecologische puinhoop. Menselijke puinhoop omdat we mensen opjagen en opjutten omwille van onze plannen en ten koste van henzelf.

Ik begrijp de Bergrede vandaag als een oproep om terug te keren tot het besef van waardigheid. Eigen waardigheid en die van de medemens. En dat heeft alles te maken met het besef van de juiste maat. Wij leven natuurlijk van denken, durven en doen. Het zou hier anders enkel modder en ellende zijn. Maar we leven niet alleen daarvan. Vroeg of laat komt de macho in ons tot het besef dat er meer is in het leven. Het besef van waardigheid. Van de goede maat.Ik beschouw de bergrede als een reeks aanbevelingen tot het zoeken van de juiste, eerlijke maat.

"Al wie vertoornd is op zijn broeder zal strafbaar zijn voor het gerecht." Menselijke relaties zijn niet mogelijk zonder conflict. Menselijke waardigheid daagt ons uit er te leren mee omgaan. De spontane reactie bij een conflict is dat ik in mijn gelijk sta. De fout ligt bij de ander. Het gevaar bestaat echter dat ik me opsluit in mijn gelijk. En dat ik onbewust een steeds donkerder beeld van de ander voed. Hoe langer een conflict duurt hoe meer ik de behoefte heb om mezelf te overtuigen van mijn gelijk en het ongelijk van de ander. Zo neemt de wrok bezit van mij. Daardoor doe ik mezelf te kort. En de ander. Dat ik in staat ben binnen te treden in het standpunt van de ander, dat openbaart juist mijn waardigheid. Ik kan me er op toeleggen de menselijke kant van de ander aan te voelen, zijn/haar waardigheid te onderkennen. Ik hoef niet koppig te volharden in het negatief beeld van de ander. Denken alleen volstaat niet. Er is een ander vermogen dat verdient ontwikkeld te worden. Het vermogen zich in te leven in de leefwereld van de ander.

"Alwie naar een vrouw kijkt om haar te begeren heeft al echtbreuk met haar gepleegd." Niemand is vrij van begeerte. Erotische begeerte. Van mannen wordt gezegd dat ze maar aan twee dingen denken. Aan voetbal. Van vrouwen weet ik het minder. Maar wie dicht genoeg bij de andere mens komt ervaart een grens. En die vraagt respect. Want je komt bij een mens met een eigen persoonlijkheid. Een eigen geschiedenis. Eigen noden en verlangens. Iemand die verlangt in zijn/haar waardigheid erkend te worden. Ik doe mijn eigen waardigheid te kort wanneer ik mijn omgang met de ander alleen door begeerte laat bepalen. Er is niet alleen durven nodig, maar ook wachten tot de ander zich toont, zich laat zien. Enkel dan is er ware ontmoeting. Alleen diepgang van ontmoeting schenkt voldoening. En dat komt enkel als cadeau. Durven is hier ontoereikend.

"Uw ja zij ja, uw neen neen." Het klinkt simpel. Maar het is wel wat gecompliceerder dan het klinkt. Wij weten niet altijd zo goed wat we willen. We willen zowel het één als het ander. Er is zoveel dat ons aantrekt en verleidt. Er is zoveel te beleven, en we zijn nooit helemaal verzadigd. Daardoor kijken we ook begerig uit naar wat we méér kunnen krijgen. We zijn meer opportunist dan we eerlijk zijn. Daardoor dreigen we de maat van ons mens zijn over het hoofd te zien. Er is niet enkel het doen, het handelen. Er is ook wat je krijgt. Als geschenk. Ontvankelijkheid kunnen we leren.

Thomas van Aquino noemde de matigheid de hoogste van de deugden. De juiste maat voor denken, durven en doen, maar ook voor medevoelen, wachten en ontvangen.

Ignace D'hert o.p.